Заўсёды падавалася несправядлівай прапорцыя часу, за які пішацца твор (маецца на ўвазе сапраўдны твор, а не эпігонскія практыкаванні), і часу, за які ён чытаецца.
Рэдактарская праца над рукапісамі рознага кшталту пацвердзіла, што знешняе (разавае) знаёмства ў большасці выпадкаў дае магчымасць атрымаць толькі агульнае ўяўленне пра напісанае і прыблізна вызначыць узровень.
Таму калі трапляюцца кнігі або творы аўтараў, якія не толькі напамінаюць імі пра сябе літаратурнаму свету, а маюць больш істотныя нагоды для стварэння, не лянуюся перачытаць.
Так адбылося і з кнігай “Эрас” мар’інагорскага паэта Уладзіміра Рунцэвіча.
Заўсёды ёсць небяспека парушэння аб’ектыўнай ацэнкі: зверху ўніз або знізу ўверх. А глядзець трэба – вочы ў вочы. Толькі так. Ляпаць аўтара па плячы або захапляцца ім – водгук, а не крытыка.
Ведаю Рунцэвіча як творцу, які не піша прахадных твораў, бо яго чулая і шчырая душа і назіральны розум даюць дастаткова важкіх нагод, каб выклікаць Музу.
Нагадваю, што старажытны Эрас (Амур, Купідон) – бог фізічнага кахання (шлюбнага яднання), а ягоны славянскі аналаг – Ярыла. “Эр-Яр” – этымалагічна роднасныя словы і азначаюць адно: сіла. А калі нязломная моц кахання тайфунам урываецца ў душу, застаецца спадзявацца на рэфлексы і засвоенныя ад бацькоў або прынятыя паводле свайго досведу прынцыпы. Сінтэз парадку і хаосу, цемры і святла…
Ведаеце? Ну і Рунцэвіч ведае.
Мінор ён пераблытаў і мажор,
Звыклае адвеку ўсё парушыў…
(Эрас)
Зборнік Уладзіміра Міхайлавіча цалкам адпавядае назве ўкладзеным у яго вершам. Можна было б даць абцякальную назву “Гэта салодкае слова – Любоў…” (па назве аднаго з раздзелаў кнігі) і пасунуцца ў бок агульнапрынятага фармату вершаваных зборнікаў пра цнатлівае каханне з прымешкам сунічных палянак і журавінных балацін. Навошта?
Аднак Рунцэвіч не эпатуе, бо пачуццё меры – неад’емная частка таленту. А захоплена, часам з пэўнай доляй іроніі дзеліцца ўспамінамі, марамі і падзеямі, якія прасякаюць жыццё кожнага мужчыны.
Пачынаецца зборнік з верша, які, пэўна, ранавата даваць у сярэдняй школе, аднак які, несумненна, не пашкодзіць гуманітарнаму студэнцтву.
Схіляю нізка галаву,
Бо ёсць на ўсё адна прычына.
Вось так на свеце і жыву –
З любоўю светлай да жанчыны.
(Даўно душы жадалася палёту…)
Плоцевы фланг кахання пры гэтым таксама не хаваецца сарамліва па-за радкамі, а паўстае між радкоў. Не сакрэт, што ініцыятыва збліжэння ў людзей належыць мужчынскаму полу. Як і ва ўсёй прыродзе – гэта вызначальная прыкмета.
– Любая, што ты, не трэба…
Ведала ж – ідзём не ў грыбы…
Праз зашчытак падглядвала неба,
А ў ім два дзікія галубы.
(Леснічоўка)
Ці знойдуцца параўнанні,
Ці трэба яны ў гэты час?
Сіла, краса – у каханні.
Ноч. Натхненне. Экстаз.
(Экстаз)
Мерна гойдаецца ложак,
Як нязмазаны вазок.
(Гульня)
І разам з тым каханне паэта – не эгаістычнае, ён увесь час памятае, што ёсць пэўныя жыццёвыя абставіны, што суправаджаюць жанчын, якіх фізічнае каханне больш абцяжарвае і ў пераносным, і ў прамым сэнсе. І перад якімі сумленны чалавек апроч інстынктыўных пачуццяў адчувае адказнасць і нават вінаватасць. Ён павінен супакоіць, падстрахаваць, узнагародзіць. Перш за ўсё кветкамі – сімвалам жаноцкасці.
Ты не вер сягоння палыну,
Не хвалюйся, як сустрэне маці…
(Палын)
Ізноў табе я прынясу півоні –
Нібыта дроў для печы прынясу.
(Не бегаў за цнатліўкаю ніколі…)
Я прынёс табе сягоння ружы –
Многа, ледзьве абхапіў рукой.
(Я прынёс табе сягоння ружы…)
Просіцца бацян у вырай –
Для цябе за немаўлём.
(Пахне мёдам, пахне мятай…)
Нярэдка незласлівай, нават гумарыстычнай помстай праскокваюць вершы пра няспраўджанае, мройнае, часам і немагчымае або віртуальнае каханне. Жыццё і не павінна быць ідэальным, калі любое жаданне асобнага чалавека збываецца: парушаецца і без таго не зусім меладычная гармонія чалавечых зносін, устоі грамадства. Але асобны чалавек можа пакутаваць і пры гэтым не турбаваць свет.
Няпроста як быць каханым…
Ачмураным цяжка быць.
(Навошта прыйшла нечакана…)
Існую цяпер цераз сілу я
То ў клопатах, то ў журбе…
Завадчанка ты мая мілая,
Хоць жонку кідай з-за цябе!
(Завадчанка)
Зараслі спатканняў гоні.
Там бярозка, елка, дуб…
І нарэшце ўсё адно мне –
Люб табе я ці не люб.
(Я ў цябе спытаў аднойчы…)
Выходзіш ты – і блякне лета,
Зноў сэрца болем апячэ.
Выходзіш ты, а я дагэтуль
Імя не даў табе яшчэ…
(Выходзіш ты, вагон пусцее…)
Малайцу бліжэй да зорак,
Чым да вуснаў любай.
(Поўнач)
Лірычны герой-мачо Уладзіміра Рунцэвіча дае выказаць адчайнае слова свайму двайніку-антыподу – адчайнаму і безнадзейна закаханаму, які марнуе жыццёвы час на чаканне нагоды малой імавернасці.
Гадамі доўжыцца самотная гадзіна,
А новы дзень прыходзіць у журбе.
Вясна ці восень – мне ўсё адзіна,
Бо я жыву з табой і без цябе.
(З табой і без цябе)
Жыццё няўмольнае. А паэтам яно парушае натуральную ўзроставую прапорцыю душэўнага імпэту і рэальных магчымасцей. І толькі розум дапамагае вярнуцца ў рэчаіснасць…
– Алё, выбачайце,
Скажыце, хто гэта?
– За вокнамі восень,
Вы ж звоніце ў лета.
(Званок)
Аднак Жанчына для Мужчыны заўсёды застаецца на п’едэстале. Ён не саромеецца часам укленчыць перад ёй і (няхай і з прыхаванай хітрынкай або авансавана!) спавядацца. Жанчыны гэта прымаюць, чаму б нам не карыстацца? 
Як у мяне хапала сіл
Жыць не кахаючы дагэтуль?
(Вучуся занава цаніць…)
Колькі мне цябе шукаць,
Колькі я чакаць павінен,
Каб аднойчы ўсё ж сказаць:
– Не пакінь мяне, багіня.
(Ты грахі даруеш мне…)
Застаецца дадаць, што кніга Уладзіміра Рунцэвіча “Эрас” накладам у 300 асобнікаў выйшла ў выдавецтве “Кнігазбор”; у якасці рэдактара неардынарнага зборніка выступіла вядомая паэтэса і абазнаная рэдактарка Галіна Каржанеўская. А дапамаглі яго выдаць прадпрыемствы, арганізацыі і дабрадзеі – землякі таленавітага аўтара.

Юрась Нераток