Мне да д’ябла непагода
І плаксівае акно!
Бо такая асалода –
Вершаў Вашых піць віно.
Вы – багаты, востры, яркі,
Нібы колас з-пад жняяркі.

Менавіта з такога прысвячэння, напісанага аўтарам ад рукі, пачынаецца мой асобнік паэтычнай кнігі “Зялёная зорка” Ліліі Мялешкі.
Нават калі адкінуць асабістую сімпатыю да паэткі, то аб’ектыўна застануцца несумненныя атрыбуты верша: і канкрэтнасць, і вобразнасць, і экспромт, і адказнасць перад паэтычным словам. На высокім ўзроўні напісаны і вершы, укладзеныя ў зборнік. Добрая звычка – рабіць старанна і з любоўю тое, за што бярэшся або што наканавана лёсам…
Вострае адчуванне недасканаласці і імгненнасці быцця паварочвае позірк паэткі да Сусвету, дзе, магчыма, ёсць прытулак ейнай душы. Зорным светам пранізана ўся кніга Ліліі Мялешкі.

Засмуцілася мая Зорка.
Свеціць цьмяна,
Зусім няярка.
І стаю, шапчу ёй у фортку:
– Не хавайся ад мяне ў хмарку.

Калі гэта і адчайнасць, то спакойная і цёплая – з разуменнем жыцця, якім яно з’яўляецца: з фантасмагарычнымі надзеямі і рэальнымі стратамі.

Дарога, дрэвы, контуры падворка –
Нібы пейзаж, што на сцяне вісіць:
Самотна зазірае ў комін зорка,
Варожыць і загадкава блішчыць.

Здольнасць выбраць у небе сваю Зорку ўласціва розным людзям, аднак надзяляць яе рознымі якасцямі, размаўляць з ёй, служыць, як ніводнай субстанцыі ў рэальным свеце, здольныя толькі паэты.

Акно – нібыта ў свет экран.
Прабег цягнік. Чачотка…
А правады – як нотны стан,
А зорачка – як нотка.

Або:

Зоркі ставяцца трохі насмешліва
Да раўнівага месяца вока.

І адначасова, калі месяц знікае:

Углядаюцца зоркі разгублена
Ў беспрытульна-безмесячны змрок.

Зрэшты, зоркі – не адзінае, чаго кранаецца паэтычны талент Ліліі. Кранаецца чароўным радком – і ажыўляе.

Мінулы дзень –
Сцюдзёны цень –
Са страхам думаў аб начлезе.
А ранкам – глянь:
І рэчка Лань,
І горад у бялюткім снезе.

Несумненныя творчыя знаходкі, пазументамі рассыпаныя сярод вершаў.

Між двух маразоў, што сустрэліся ў полі,
Праціснуўся ветру крутога павеў,
І водар вясны напаіў наваколле,
А вецер глынуў яго – і захмялеў.

Пэўная філасофская іранічнасць – сведчанне глыбокага ведання рэчаіснасці і спроба хоць на час натхнення выслізнуць з пад прэсу абставін і разумення наканаванай часовасці.

Прад існасцю і небыццём
Стой са спакойнымі вачыма.
Лячы жыццё самім Жыццём,
І стане жыць амаль магчыма.

Або з сур’ёзнай разняволенасцю пазбегнуць трывогі ад няпэўнай вызначанасці лёсу і хуткаплыннасці часу.

І халодна-спакойна
З развагай незямной
Бясстрасна сочыць Хронас
За нашай валтузнёй.

Самаіронія паэтаў – ці не галоўная прыкмета крытычнага стаўлення да сябе як творцы і высокай патрабавальнасці да сваёй творчасці?

…Ах, абрывак светлай мары,
Лёсу выбрык нечаканы!
Растварыўся ў важкай хмары
Мой Пегас незацугляны…

Бадай, кожны паэт адчувае прывязанасць да малой радзімы, бяскрайняга ўтульнага куточка, які з’яўляецца і вытокам натхнення, і духоўным апірышчам.

Без звычкі ныць, без гонару хваліцца
Акенцамі ўсміхаецца здалёк
Былая ўмацаваная сталіца –
Правінцыяльны мілы гарадок.

Як сапраўдная паэтка, Лілія Мялешка спрабуе намацаць уласны лёс, які без разваг улівае ў лёс Радзімы.

Кветкай паўстану ці абеліскам –
Божа магутны, забыць не прымусь
Белы язмін, белы замак Мірскі,
Белую Вежу, Белую Русь.

Ці не праўда, папярэднія радкі маглі б упрыгожыць падручнік беларускай літаратуры?

А ў небе зорачкі міргаюць,
Ласкава клічуць да сябе…

Пакуль не пойдзем, Лілія. Зорачкі – вечныя, пачакаюць…

Юрась Нераток

Так вышло, что эта книга стихов прочлась после цанунинской же «Мы самі пра сябе», которая наполнена веселыми и юмористическими стихами, анекдотами. Контраст был значительный и очень знаменательный. Как будто после того как лакомился сладкими, сочными, вкусными яблоками, вдруг застыл, обалдел, увидев, какое мощное, красивое и раскидистое дерево вырастило эти плоды. Вот уж воистину, так по-белорусски ёмко может шутить только человек, глубоко проникший в историю своей земли, пронесший через себя ее основные исторические события:

Народная памяць не мае граніцы,
Яна як крыніца без дна…

И хотя

А час развеяў па вяках сляды,
І прысак змылі ў рэчку навальніцы.

автор снова и снова погружается в былое, переживает вместе со своими предками и набеги, и войны, и беды… Слишком много их было на нашей земле. Но

Імчыцца час. Не хочацца здавацца.
І ў новы дзень, нібыта на вайну,
Упарта кожны з нас ідзе на працу
Пад капялюш схаваўшы сівізну.

В аннотации написано, что автор – учитель. Как повезло его ученикам, что рядом с ними талантливый человек, так любящий родной край! И к тому же замечательный поэт и историк, по книге которого можно изучать трагическое и героическое прошлое родного края.

Анна Петрова

Любы больш-менш дасведчаны чалавек, знаёмы з арыфметыкай, лёгка знойдзе розніцу паміж годам Чарнобыльскай аварыі (бо статус трагедыі ёй надаюць толькі паэты і часам журналісты, а ніяк не афіцыйныя асобы).
Чвэрць стагоддзя з таго часу як

Паціху хмары з’елі сонца,
Далей на поўнач папаўзлі,
І з кроплямі стагоддзя стронцый
Упаў на цёплыя палі.

Але што такое 25 гадоў, калі

Подыхам чарнобыльскага ветру
Ад паўднёвых прыпяцкіх ракіт
Зону гэту ў трыццаць кіламетраў
На стагоддзі кінулі ў нябыт.

Не, Уладзімір, не будзем падманваць сябе. Не на стагоддзі – у любы момант з’явіцца бадзеры псеўдавучоны рапарт, што Зона “пригодна для земледелия”. Бо пасля Фукусімы (у перакладзе з японскай – “Востраў Шчасця”) расчышчана пляцоўка пад будаўніцтва новай АЭС, якую плануецца зрабіць па “надзейных” тэхналогіях постсавецкай прасторы, якая страціла з таго часу навуковы і вытворчы патэнцыял, шматгадовую сістэму падрыхтоўкі спецыялістаў.

Сухое дрэва не напоўніць сокам
І праўды не знайсці сярод папер.
Чарнобыль стаў, відаць, апошнім крокам,
Які ў нябыт адправіў СССР.

А што прыдбалі?
Цанунін сам лічыць сваю кнігу жахлівай. І сапраўды адчувае жах, калі ўяўляе, як

З крыжа счарнелы вобраз Бога
Глядзіць самотна ўдалячынь.
Няма на вуліцы нікога,
А замест пеўняў – крумкачы.

Або

Крапіва вышэй парканаў,
Двор, укрыты мурагом,
І здзічэлыя Палканы
З адарваным ланцугом.

І не толькі Палканы…

І ад нуклідаў кут смяротна хворы,
Не раз паліты потам і крывёй,
Згвалтуе ноччу зграя марадзёраў
Нечалавечай сквапнасцю сваёй.

І каб жа толькі Зона! Мінічарнобыль утвараецца ўсюды, дзе з’яўляецца чалавек…

Бутэлек воз ляжыць вакол.
Бляшанкі. Скрыначкі ад кавы.
І абгарэлы чорны кол
На ўшчэнт павытаптаных травах.

Паўсюдна з пластыку мяшкі
І кетчуп на пяску васковым.
Нібыта біліся быкі
Тут у карыдзе бесталковай.

Пэўна, незямная кампанента і адчуванне ўласнай часовасці прымушае чалавека перарабляць прыроду на свой капыл дзеля ідэфікса вярнуць страчаны рай. А калі нічога не атрымліваецца – у адчаі спрабаваць знішчыць. Ці дойдуць да людзей радкі паэта?

Дзе падзеўся звер і рыба?
Дзяцел змоўк і не дзяўбе.
Ці разумныя мы хіба,
Што паводзім так сябе?

Трэба не махаць рукамі,
А вучыцца нам, браткі.
Бо свой край мы знішчым самі
Непрыкметна на вякі.

У назве тэматычнага зборніка, прысвечанага трагедыі, няма ні “прад’яўнага” пытальніка, ні роспачнага шматкроп’я. Жыццёвы досвед паэта не дазваляе пазбавіць пытанні рытарычнасці і лічыць тое, што адбылося на АЭС, выпадковым. Хутчэй, наадварот.

Хто ж чужынец такі? Хто над роднай зямлёю
Патлуміцца так змог?.. Вінаватых няма.
Над народам маім, над краінай маёю
Крыж трохкутны павіс нездарма.

Уладзімір Цанунін не эксплуатуе тэму Чарнобыльскай бяды: ён толькі зрабіў тое, што павінен быў зрабіць як паэт, грамадзянін і чалавек. Чалавек, які ведае пра Чарнобыль больш, чым звычайны абывацель, грамадзянін, які не лічыць адзіным абавязкам “аддаць голас” за каго скажуць, і паэт, які здольны чуйнай душой аб’яднаць веданне з прадбачаннем.

Юрась Нераток

Существует поверье, что каждый поэт должен сотворить сонет, чтобы доказать, что он действительно владеет основами стихосложения как системой построения и организации ритмической речи. Очевидно, это идет с тех времен, когда стихи учили писать в гимназиях, чтобы грамотный человек был способен изложить свои чувства или написать поздравление по случаю грамотно, стройно, красиво и чуть витиевато.
Вспоминается эпизод из известного фильма, когда Шарапов на “малине” начинает играть опус Шопена, на что Промокашка резонно возражает: “Эдак и я смогу… Ты “Мурку” сыграй!”
Можно с уверенностью сказать, что этот подобный тест – на владение сонетом как формой стихосложения – Анатолий Шкода прошел легко и неоднократно. Неслучайно в самое начало сборника вынесены программные строки:

Моей души восторг и слёзы,
Любовь, от счастья до греха,
Воспеть хочу не строчкой прозы,
А страстной рифмою стиха!

Именно сонеты, воспевающие ее величество Любовь, являются основой сборника Анатолия. Сами названия задают тему, к которой незримо притянут поэт: “Душа не может жить иначе”, “Свет любви”, “Какая музыка в тебе?”, “Звёздочка моя”, “Ты знаешь и сама”, “Снег на душе”, “Как люблю я голос твой”, “Родник души моей”, “Моя мечта”…
И будьте уверены, каждый сонет достоин быть прочитан женщине и будет ею благосклонно воспринят.
Впрочем, Анатолий Шкода отступает от сонетной формы, оставаясь верным теме Любви как чувству, придающему зримость и смысл бытию.

Ожиданье, ожиданье,
Ожиданье, как река…
Ожиданье слов признанья,
Телефонного звонка.
Ожиданье новой встречи,
Ожиданье добрых слов,
Что так радуют и лечат.
Ожиданье новых снов…

Как в большинстве случаев, стихи при всей универсальности привязаны к конкретному человеку:

Есть человек один на свете.
Ему пишу я строки эти.
И в них ему хочу признаться,
Что без него боюсь остаться.

Однако сеансы поэтической терапии не излечивают лирического героя Анатолия Шкоды от Любви, а наоборот – становятся ее неизменным атрибутом:

Я хочу писать тебе стихи,
Говорить с тобою откровенно
Про любовь и счастье, про грехи,
Нашу жизнь, про всё, что в ней нетленно.

Глаза поэта раскрыты и на окружающий мир, расцветающий силой чувства:

Ты послушай, как шумит березка,
Радуясь, что вновь пришло тепло.
Видишь, пробивается неброско
Солнце сквозь оконное стекло.

Или:

На дорогах – заносы и крошево;
На полях – для озимых беда…
Но ведь будет и много хорошего!
Не навечно пришли холода!

Вызывают уважение поэтические пробы Анатолия в родном языке и в переводах с украинского (первые годы жизни, проведенные за пределами Родины – серьезное препятствие в непринужденном освоении языка). Как говорил МакМерфи из “Полета над гнездом кукушки: “Я хотя бы попробовал!”
Напоследок хотелось бы собственную серьезность разбавить анекдотом, обыгрывающим название сборника.
Вопрос блондинке:
– Вы обладаете даром любви?
– Я? Любви? Даром?!

Юрий Юлов

Навошта людзі пішуць вершы? Пэўна, прызначэнне паэтаў і паэзіі шматмернае. Перад тым, як узяцца вырашаць праблему, псіхолагі раяць яе сфармуляваць. У паэзіі падобная спроба фармулёўкі можа даць эфект плацэба – праблема, калі і не знікне, то змізарнее.

А я люблю людзей, жыццё,
Халодны снег бялюткі першы…
Каб не сысці у небыццё,
Хай застануцца мае вершы.

І ў гэтым прызначэнне паэзіі – даць паэту шанц на працяг жыцця. Бо існуём на Зямлі, пакуль нас памятаюць. А паэтаў памятаюць даўжэй, чым звычайных людзей, бо яны судакрануліся з цывілізацыяй і належаць ёй. Нават калі зязюлі захаваюцца толькі ў заапарках, а лесам будзе называцца дагледжаны добраўпарадкаваны сквер (як гэта адбылося на значнай частцы Еўропы), такія радкі будуць жыць:

Не кукуй, зязюля, пра беды-нягоды,
Калі я між лесу, пасярод прыроды.
…
На пянёк прысяду ды бяду разважу.
Шоўкаву травіцу я рукой пагладжу.
…
Пайду да крынічкі ды вады нап’юся,
Ад зямлі-матулі сілы набяруся.

Напэўна, паэтычнае занатоўванне момантаў уласнага жыцця, якія сталіся знакавымі або ключавымі, і нават іх версіфікацыя – таксама задача паэзіі:

Хай не вярнуць уласных сноў
І маладых жаданняў,
Гучыць у сэрцы зноў і зноў
Той “Вальс чакання”.

І добрая кранальная самаіронія:

Якая то была сустрэча!
Ты гладзіў валасы мне, плечы.
Са мною побач блізкі, родны,
Я чула сэрца твайго стук…
І раптам голас не лагодны:
“Прачніся, бабка, плача ўнук!”

Трэба адзначыць, што з гумарам у Алы Дзікай усё нармальна, што сведчыць не толькі пра вясёлы характар, а і жыццёвую мудрасць:

Пасля злодзея ў кватэры
Толькі столь-падлога.
Як не страціў ты жыццё –
Не згубіў нічога.

Або:

Дастала ты мяне, унучка,
З тваёй працягнутаю ручкай:
“Купі камп’ютар, плэер, дыскі…”
Не залатыя ў мяне прыйскі.

Частка вершаў у зборніку напісана на рускай мове, што натуральна для нашай тэрыторыі, тым больш паэтка частку жыцця пражыла ў Расіі.
Зборнікам “Жыву, спадзяюся…” Ала Пятроўна падсумавала паэтычныя набыткі да юбілею. Хацелася б трохі запознена далучыцца да віншаванняў гэтай рэцэнзіяй і пажадаць паэтцы і жанчыне здароўя і творчага плёну.

Юрась Нераток